Geschiedenis

(door Alt Liemburg)

Zoals zo vaak de afgelopen jaren, heb ik een afspraak met Jan Wagenmakers in Brongergea. Vanaf de snelweg bij Heerenveen, rijd ik via het nieuwe gedeelte van Oranjewoud de Koningin Julianaweg op en neem de afslag naar de Prins Bernhardweg. Wanneer ik langs de boerderij van Jaap en Odilia van der Zee kom, realiseer ik me dat ik de historische kern van Oranjewoud binnenrijd. Hier is het dorp ontstaan. Ik heb hier in mijn jeugd vaak gelopen en gefietst, want dit was voor mij de weg naar school. Op de één of andere manier geeft dit deel van Oranjewoud mij altijd het gevoel, dat ik de geschiedenis kan voelen. Maar toch is het nog niet heel oud. Oranjewoud is nog een jong dorp. Pas in 1835 begon zich, bij de bocht van de huidige Prins Bernardweg, naar de Krukmanslaan een soort lintbebouwing te ontwikkelen. In de jaren tussen 1835 en 1890 groeide dit uit tot een dorpskern, de oorsprong van het dorp Oranjewoud. Voor die tijd was Oranjewoud in de eerste plaats een woonoord voor de aristocratie.

Rond 1830 was er nog geen sprake van het dorp Oranjewoud. De huizen lagen verspreid over een groot gebied, wat als Schooterwoud werd aangeduid. Dit gebied strekte zich toen uit van de Rijksstraatweg, van Heerenveen naar Wolvega, tot de Prinsenwijk. Maar de meesten lagen aan de Zandweg, zoals de huidige Prins Bernhardweg toen werd genoemd en langs de Krukmanslaan. U moet zich de Zandweg voorstellen, als een ‘zandreed’ die door de boeren werd gebruikt om naar hun weide- en bouwlanden te komen. Het was ook nog geen doorgaande weg, maar het liep vanaf de Emmalaan tot de Krukmanslaan. Op het kaartje is dat goed te zien. De enige doorgaande weg, in die tijd, was de huidige Koningin Wilhelminaweg. Deze liep vanaf de Rijskstraatweg via Katlijk naar Hoorsterzwaag/ Donkerbroek. Vanaf die weg liepen er oprijlanen naar de weinige huizen, die toen aan de Zandweg stonden. Zo was bijvoorbeeld de Emmalaan, de oprijlaan naar het buiten “Ontwijk” en was de Krukmanslaan de weg om bij de huizen rond de bocht in de Zandweg te komen. De Koningin Wilhelminaweg, ook een onverharde weg in die tijd, is pas in 1868 vanaf de Rijksstraatweg tot Katlijk grindweg geworden. De Rijksstraatweg was in de jaren 1826-1828 al verhard. Omdat het Rijk hier een kapitaal in had gestoken, moesten er verschillende tollen worden gebouwd. In Oranjewoud kwam het tolhuis in de tuin van het huidige ingenieursbureau ‘Oranjewoud’ te staan en werd de eerste tolgaarder Dirk Sluiters.


Na veel onderhandelingen, met de eigenaren kreeg Lollius Adema in 1842 toestemming om een aarden baan aan te leggen vanaf de Emmalaan tot de Rijksstraatweg, die aansloot op de bestaande Zandweg. Hij woonde toen in ‘Klein Meerzicht’ en moest altijd via de Wilhelminaweg reizen om op de Rijksstraatweg te komen. Met de nieuwe aansluiting was hij er veel sneller en kreeg de naam De Nieuwe Weg. Hij kreeg bovendien toestemming om tol te heffen, waarvoor hij het witte Tolhuisje aan de Rijkstraatweg liet bouwen, dat er nu nog staat. Ook de bewoners van ‘Oranjestein’, ‘de Tent’ en ‘Oranjewoud’ maakten nu van deze snellere manier van reizen naar de Rijksstraatweg gebruik.

De Zandweg en de Nieuwe Weg werden pas in 1910 bestraat, wat toen ook wel nodig was, omdat het een grote modderpoel werd en kregen daarna ook prompt de naam Straatweg. Maar tijden veranderen en zo ook de straatnamen, de “Straatweg” krijgt in september 1948 de naam “Koningin Julianaweg”. In 1962, wanneer een nieuwe wijk, in de volksmond al snel “De Goudkust” genoemd, in Oranjewoud wordt gebouwd en er een verbinding wordt gemaakt tussen de Koningin Julianaweg en de Koningin Wilhelminaweg, krijgt het oostelijk deel, vanaf de nieuwe kruising tot de Krukmanslaan, de naam ‘Prins Bernhardweg”.

Volgende keer wat over de eerste bewoners van het dorp.

Alt

Start typing and press Enter to search