'Gezigt op de landhuizen Oranjewoud en Oranjestein'Visie op lanen Oranjewoud vastgesteld

Parklandschap Oranjewoud kent een rijke historie. De lanenstructuur is kenmerkend voor het gebied. Bij veel van de lanen is de structuur door de jaren heen echter verloren gegaan, ze zijn langzaam dichtgegroeid of er zijn bomen uit de laan verdwenen. Beheer van de lanen is van groot belang om de lanenstructuur te behouden. Initiatiefnemer Plaatselijk belang Oranjewoud heeft in samenwerking met de gemeente Heerenveen, Provincie Fryslân, Bosgroepen Noord-Oost Nederland en Staatsbosbeheer een visie laten opstellen voor de lanen van Oranjewoud. Op basis van een historisch onderzoek en een boominventarisatie is een visie op lange termijn ontwikkeld waarop voortgebouwd kan worden. Een korte samenvatting van de uitkomsten leest u hieronder. Liever de volledige documenten lezen? U downloadt ze hier:

Historisch Onderzoek Lanen in Oranjewoud deel 1
Historisch Onderzoek Lanen in Oranjewoud deel 2
Boominventarisatie Lanen in Oranjewoud
Visie Lanen in Oranjewoud

De lanen van Oranjewoud

Het historische parklandschap van Oranjewoud is in 2012 aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Lanen vormen de groene ruggengraat van het gebied en behoren tot de kenmerkende aspecten van de oorspronkelijke aanleg rond de meerdere buitenplaatsen. Oranjewoud heeft zo’n 180 verschillende lanen: lang of kort, oud of jong, als onderdeel van een buitenplaats of als wegbeplanting. Samen vormen zij het ruimtelijk raamwerk van het gebied waar bewoners en recreanten dagelijks van kunnen genieten. De lanen hebben ieder hun betekenis vanuit historie, natuur en landschapsbeleving.

Maar wat maakt een laan een laan? Een laan is een pad of weg met aan weerszijden één of meerdere rijen beplanting van bomen van gelijke soort, min of meer gelijke leeftijd en een duidelijk plantverband (ontwerp). Lanen en laanbomen vragen om zorgvuldig onderhoud. Zonder beheer groeit een laan langzaam dicht en wordt gevaarlijk: opslag van struiken en bomen in de berm maakt de laan onherkenbaar en dode takken vallen naar beneden. Door ouderdom en calamiteiten verdwijnen bomen uit de laan, waardoor er een ‘gat’ valt in de rij. Op dit moment zijn bij één op de drie lanen in Oranjewoud zoveel bomen uitgevallen dat deze vaak niet meer goed herkenbaar is als laan. Ongeveer de helft van de laanbomen heeft aandachtspunten in verband met conditie en veiligheid. We staan voor een urgente opgave!

'Gezigt op de landhuizen Oranjewoud en Oranjestein'

‘Gezigt op de landhuizen Oranjewoud en Oranjestein’

Lanenplan Oranjewoud

Plaatselijk Belang Oranjewoud wilde graag het lanenstelsel behouden en heeft daartoe het initiatief genomen om samen met andere partijen een Lanenplan op te stellen. De andere partijen zijn gemeente Heerenveen, Staatsbosbeheer, provincie Fryslân en Bosgroep Noord-Oost Nederland. De lanen zijn in eigendom van meerdere eigenaren, waaronder particulieren.

Het Lanenplan is gebaseerd op een historisch onderzoek (SB4, 2018, deel 1 en deel 2) en een boominventarisatie (Bosgroep Noord-Oost Nederland, 2020). Hierdoor is een goed beeld verkregen van de staat van de aanwezige lanen en hun ontstaan.

Het Lanenplan richt zich op alle nu nog bestaande lanen, onafhankelijk van eigendom. Het betreft een visie op lange termijn en een ruimtelijk raamwerk waarop kan worden voortgebouwd. In de visie (incl. een kostenraming voor de komende 30 jaar) worden de meest belangrijke lanen benoemd en staat beschreven waar welk type ingrepen gewenst zijn om de lanenstructuur in de toekomst te behouden. In een (nog op te stellen) uitvoeringsplan worden de maatregelen en werkzaamheden verder uitgewerkt en concreet gemaakt.

Visie

Het belang van het behoud van de lanen is per laan verschillend. De ene laan is historisch van belang, omdat de laanbomen een oude weg begeleiden of onderdeel zijn van een belangrijk parkontwerp. Een andere laan is meer landschappelijk of ecologisch van waarde als route en herkenningspunt.

Vanuit de historische en ruimtelijke betekenis zijn in het Lanenplan vier categorieën onderscheiden:

  • Goud: de topstukken uit de collectie;
  • Zilver: belangrijk voor het gebiedskarakter van Oranjewoud;
  • Brons: waardevol binnen een deelgebied;
  • Lood: zonder hele grote betekenis.

Voorbeelden van lanen in de categorieën goud, zilver (links en rechtsboven), brons en lood (links en rechts onder).

Aan elke categorie is vervolgens een beheerrichtlijn gekoppeld:

  • De gouden lanen willen we zo lang mogelijk in goede conditie houden door zorgvuldig onderhoud. Verjonging door volledige herplanting van de laan kan nodig zijn om het laankarakter ook op de lange termijn te behouden.
  • Voor zilveren lanen geldt eveneens het behoud door regulier onderhoud, maar ook waar nodig en mogelijk herplanten van één of meer bomen (inboet).
  • Bij de bronzen lanen is de keuze vooral afhankelijk van het karakter en de opbouw van het deelgebied en de rol van de laan hierbij. De visie van de eigenaar van dit deelgebied speelt dan een belangrijke rol.
  • De aanduiding als loden laan geeft aan dat dit element weinig bijdraagt aan het totale lanenstelsel. Grote investeringen zijn dan niet logisch. Beheer als bos of als natuur, waarbij de lanen geleidelijk vervallen, behoort dan tot de opties.

Lanen van Oranjewoud aangegeven in de categorieën goud, zilver, brons en lood.

 

Lanen met verschillend beheer: integraal verjongd, ingeboet, in verval of afgesloten voor publiek.

Realisatie

Met het vaststellen van de visie op het behoud van de lanen, welke vastgelegd is in het Lanenplan, is de koers bepaald. Een geleidelijke aanpak, met doordachte ingrepen, zorgvuldig gespreid in de tijd is belangrijk voor het behoud van het karakter, de kwaliteit, de herkenbaarheid en de ecologische waarden van het lanenstelsel van Oranjewoud. De realisatie hiervan is primair de verantwoordelijkheid van de individuele eigenaren (per laan of per deelgebied). Daarbij heeft het grote meerwaarde om gezamenlijk op te trekken om kennis en ervaringen (met beheer en financiën) te delen of te organiseren. Zeker daar waar een laan in handen is van meerdere eigenaren.

Het opstellen van een gezamenlijk uitvoerings- en beheerplan is een belangrijke vervolgstap. Daarmee ontstaat grip op de geleidelijke uitvoering en borging van de historische en ecologische waarden. Wanneer groot onderhoud (verjonging) aan een laan nodig is, naast regulier onderhoud, is mede afhankelijk van de planning van de eigenaren, eventueel mogelijke subsidies en kansen voor het aanhaken bij andere projecten. Op dit moment onderzoekt de werkgroep wat hierin de mogelijkheden zijn.

Oranjewoud, mei 2021
Jochem Liemburg, voorzitter Werkgroep Lanen
jochem.anneke.liemburg@hetnet.nl

 

Start typing and press Enter to search